اوانس اوگانیانس یا اوانس اوهانیانس (Ovanes Ohanian) ، متولد سال ۱۹۰۰ در در عشقآباد، ترکمنستان و به روایتی در مشهد بود. او کارگردان فیلم، بازیگر، فیلمنامهنویس و تدوینگر اهل ارمنستان-ایران بود. وی بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۹ میلادی (۱۳۳۸–۱۳۰۹) فعالیت میکرد. او به نام اوانس اوهانیان هم شناخته و سرشناس است که البته تلفظ درست نام او را بهتر نشان میدهد.
اگر نخستین مستندساز ایران را ابراهیم خان عکاس باشی بدانیم، شاید بتوانیم لقب نخستین کارگردان سینمای ایران را نیز، به اوانس اوگانیانس بدهیم. اوانس اوهانیانس بنیانگذار نخستین مدرسه بازیگری در ایران نیز بوده است.
اوانس اوگانیاس، در سال ۱۹۶۱ در گذشت.
آثار سینمایی:
- فیلم «آبی و رابی» (۱۳۰۹)
- فیلم «حاجی آقا آکتور سینما» (۱۳۱۲)
- فیلم «سوار سفید» (۱۳۳۳)
- فیلمنامه «کودتای ۱۲۹۹» (۱۳۳۸)
اوگانیانس در اسناد معدودی که باقی گذاشته خود را فارغالتحصیل دانشکدهٔ تجارت در تاشکند (۱۹۱۹)، حقوق در عشقآباد (۱۹۲۰)، آموزشکده فیلم مسکو (۲۸–۱۹۲۵)، دکترای سینما (۱۹۳۲)، دکترای علوم (۱۹۴۱) و دکترای طب (۱۹۵۳) معرفی کرده است.
اوگانیانس دست کم از سال ۱۹۲۵–۱۹۲۹ (۱۳۰۴ تا ۱۳۰۸ خورشیدی)، یعنی یکی از دورههای شکوفای سینمای شوروی در ترکمنستان، تاشکند و مسکو بود، و احتمالاً فیلمهای مهم دورهٔ ۳۰–۱۹۲۵ شوروی را دیده است. آوانس اوگانیانس در سال ۱۹۲۹ (۱۳۰۸) هنگامی که وارد ایران شد حتی زبان فارسی را نمیدانست. اما به لطف استعداد شگرفش در مدتی بسیار کوتاه فارسی را آموخت.{ویکی پدیا}
فیلم آبی و رابی
آبی و رابی نخستین فیلم سینمای ایران با ژانر کمدی است که در سال ۱۹۳۰ (۱۳۰۹) توسط اوانس اوهانیانس ساخته شد و در روز جمعه ۱۲ دی ۱۳۰۹، ساعت ۲ بعد از ظهر در سینما مایاک به نمایش درآمد.[۹] داستان دو شخصیت به نامهای آبی (محمدخان ضرابی) و رابی (غلامعلی خان سهرابی فرد) است. آبی هنگامی که آب مینوشد، شکم رابی باد میکند. رابی زیر بوم غلطانی دراز میکشد و آبی با پتک بر سر او میزند و رابی پهن و کوتاه میشود. در رستوران لقانطه، آبی و رابی سفارش مرغ میدهند و وقتی قصد خوردن آن را دارند، آن مرغ به پرواز در میآید و …
اما هیچ نسخهای از آن بهدلیل آتشسوزی سینما مایاک در ۱۹۳۲ (۱۳۱۱) موجود نیست.
فیلم «حاجی آقا آکتور سینما»
مدت: 1 ساعت، 9 دقیقه و 2 ثانیه1:09:02
حاجی آقا آکتور سینما، فیلمی کمدی و صامت (در هشت پرده و با میاننویس فارسی، روسی و فرانسه) بود و در ۱۱ بهمن ۱۳۱۲ در سینما روایال (رویال) تهران نمایش داده شد[۱۰] اما به سبب ضعف صناعتی با اقبال عمومی مواجه نشد.تنها نسخه منحصربهفرد این فیلم در فیلمخانه ملی ایران نگهداری میشود.{ویکی پدیا}
در سال ۱۹۵۴ (۱۳۳۳) تصمیم به فعالیت مجدد در سینما گرفت که ناکام ماند.حاصل این فعالیت فیلمی بود با نام سوار سفید که ناتمام ماند.
در سال ۱۳۳۸ فیلمنامهای نوشت با عنوان کودتای ۱۲۹۹ که نتوانست آن را تبدیل به فیلم کند.
منابع:
- کتاب . فرهنگ سینمای ایران. امید، جمال (۱۳۷۷)، تهران: موسسه انتشارات نگاه
- کتاب اوانس اوگانیانس زندگی و سینما. امید، جمال (۱۳۶۳). تهران: نشر فاریاب
- وبسایت ویکی پدیا
- وبسایت ویکی پدیا فارسی
ارمنی: Աւանէս Օհանեանս
h,hks h,'hkdhks